Coincidindo co Mes do Xapón e coa Semana das Letra Galegas, tivemos a gran sorte de contar coa visita de Haruna Chatani. Foron sesións cheas de información, música, contos, conversas e anécdotas. Haruna contounos como viaxou por moitos lugares do mundo, como chegou a Galicia, como a enfeitizou a nosa cultura e a nosa lingua, como se escribe en xaponés, como se debuxa a Doraemon...
Tamén nos narrou en galego o conto tradicional xaponés de Momótaro, o neno pexego, e cantou connosco a canción dos Maios.
Unha experiencia única que, sen dúbida, quedará gravada na nosa memoria! Graciñas, Haruna!
As estrofas máis típicas dos maios son as coplas: conxunto de catro versos de 8 sílabas que riman 8 -, 8 a, 8 - 8 a. É dicir, a copla ten rima (asonante ou consonante) nos versos pares. Por exemplo:
Heiche de contar historias, 8 –
heiche de cantar copriñas, 8 a
heiche de tocar as cunchas, 8 –
miña carrapucheiriña. 8 a
Aquí temos un exemplo de como poderían ser as letras da celebración dos maios.
Tendo en conta isto, anímate a compoñer outras coplas para ampliar o noso maio.
A Festa dos Maios é unha celebración tradicional galega que marca a chegada e o triunfo da primavera. Representa o renacer da natureza, o crecemento das plantas e o comezo do ciclo agrícola. As súas orixes remóntanse ás antigas culturas prerromanas, especialmente á tradición celta e á festividade de Beltane, que celebraba o inicio do verán e a conexión coa natureza.
A festa consiste en construír os maios, estruturas decoradas con flores, follas e froitos, que poden ter forma de árbore ou de figuras variadas. Ao seu redor, grupos de persoas cantan coplas populares e acompañan o ritmo con paus.
É costume que os participantes, a cambio da súa actuación, pidan un aguinaldo en alimentos. Tamén se organizan concursos para premiar os mellores maios e cantigas. Esta tradición mantense viva en moitos lugares de Galicia (Pontedeume, Ourense, Redondela, Vilagarcía de Arousa, Marín, Pontevedra...).
Como mostra da súa importancia cultural, destaca o poema «Aí vén o maio» de Manuel Curros Enríquez, exemplo do valor desta festa na nosa tradición literaria e popular.
Aí vén o maio de frores cuberto Puxéronse á porta cantándome os nenos; i os puchos(1) furados pra min estendendo, pedíronme crocas(2) dos meus castiñeiros.
Pasai, rapaciños, calados e quedos; que o que é polo de hoxe que darvos non teño. Eu sonvos o probe do pobo gallego: pra min non hai maio, pra min sempre é inverno!
Cando eu me atopare de donos liberto i o pan non me quiten trabucos(3) e préstemos, e como os do abade frorezan meus eidos, chegado habrá estonces o maio que eu quero.
Queredes castañas dos meus castiñeiros? Cantádeme un maio sin bruxas nin demos; un maio sin segas, usuras nin preitos, sin quintas(4), nin portas,
nin foros, nin cregos.
Manuel Curros Enríquez, Aires da miña terra
puchos(1): sombreiros
crocas(2): castañas
trabucos(3): impostos
quintas(4): grupos de mozos que debían obrigatoriamente servir como soldados no exército
Andamos estes días en 2ª de Bacharelato a traballar a poesía galega durante o franquismo(1936-1975). A pesar da dureza daquelas décadas, a nosa lírica produciu algun dos poemas máis fermosos da historia da literatura galega.
Para achegármonos mellor á lírica deste período, deíxovos este vídeo de Nee Barros.
Para rematar, aquí quedan versións musicadas dalgúns destes textos, de Celso Emilio Ferreiro, Antón Tovar ou Xosé María Díaz Castro. Versos que cobran vida coa música, revelando emocións e reflexións que seguen a emocionarnos hoxe. Unha viaxe sonora pola poesía que marcou unha xeración.
O vindeiro mércores ás 17:30 comezará a gran FOLIADA DAS LETRAS, unha festa con música en vivo (a cargo do grupo Pesdelán), baile e merenda para todos os asistentes. E de balde! Estades todos convidados! Animade os vosos imáns e irmás, pais, nais, avós e avoas. Cantos máis, mellor!
Non só pasaremos unha tarde divertida con este ambiente festivo, senón que tamén celebraremos as Letras Galegas deste ano, dedicadas, como sabedes, ás nosas cantareiras e á nosa poesía oral. Aproveitaremos para ofrecer a actuación das pequenas pandeireteiras do Fogar e para presentar os diferentes proxectos arredor das Letras Galegas deste curso: «Xota do Fogar», «Valse das Avoas», «Telexornal Cantareiras»...
Como adianto aquí deixamos os vídeos da «Xota do Fogar». O primeiro, coa interpretación dos nosos músicos e cantareiras; e o segundo, en versión Karaoke. A cantar todo o mundo!
Non podedes faltar! Esperámosvos a todos e todas na FOLIADA DAS LETRAS!
Con todos vós, a primicia mundial do videoclip «Non me digas "te quero"» (edición 2023). Despois do grande éxito da peza dos compañeiros de terceiro do curso pasado, nesta ocasión Nicolás Barro, Carmen Pérez, Ainara Sánchez, Carola Veiras e Sabrina Varela (de 3ESO-A) aceptaron reto de facer a súa propia versión do tema «Non me digas "te quero"» do youtubeiro Aquel-e. E aquí está o resultado. Gran traballo!
Unha canción que, ademais, serviu para mellorarmos o uso do pronome átono! Todo son vantaxes!
Hoxe, 17 de maio, presentámosvos este fermoso vídeo que amosa como o alumnado de Primaria participou no proxecto «Palabras fermosas», inspirado na proposta «As palabras de don Paco» da RAG e organizado desde o departamento de Música.
Os nenos e nenas traballaron a reciclaxe decorando camisetas vellas con palabras enxebres da nosa lingua («ledicia», «bico», «praia», «morriña»...). E todo a ritmo da canción «O meu mundo é» de Paco Nogueiras. As camisetas, cos seus fermosos caligramas, luciron onte no patio.
Unha iniciativa que promove entre os nosos cativos o amor pola lingua galega. Parabéns aos rapaces e a Iria Pérez polo seu traballo!
Durante o primeiro trimestre, o alumnado de 6EP participou de forma activa na elaboración do proxecto Rapeando con Rosalía: unha versión rap de «Adiós ríos, adiós fontes», un dos poemas máis coñecidos de Rosalía de Castro. Todos colaboraron: rapeiros e rapeiras que cantaban, ilustradores e ilustradoras para os debuxos e tamén especialistas en lettering que axudaron cos textos. Un gran traballo en equipo!
O vídeo será aproveitado, ademais, para celebrarmos, o vindeiro 23 de febreiro, o Día de Rosalía.
Parabéns a todos os rapaces e rapazas de sexto polo seu magnífico traballo!
Chega o Nadal e os rapaces e rapazas de Primaria agasállannos cunha fantástica panxoliña. No marco do Plan de Dinamización Lingüística, as profesoras Iria Pérez e Nuria Barreiro organizaron este proxecto, que tamén tivo a colaboración de cativos e familias.
De feito, con este vídeo representaron o Fogar no XII Festival de Panxoliñas celebrado o pasado 16 de decembro en Santiago de Compostela.
Parabéns a todos os que puxeron o seu granciño de area neste fantástico proxecto!
Hoxe, Días das Letras Galegas, é algo máis que unha data festiva no calendario coa que lembramos un autor insigne da nosa literatura. É o mellor momento para convidarnos a reflexionar sobre situación da lingua galega e para animarnos a dar pasos para mantela saudable e viva.
E cada graíño de area conta. Aproveitamos, daquela, para facer a estrea dun divertido videoclip elaborado polos compañeiros e compañeiras de 3ESOA. Como traballo voluntario da terceira avaliación, fixeron esta versión do tema «Non me digas "te quero"» do youtubeiro Aquel-e. Parabéns!
Xa estamos no día 18 de 21DEG! Se cadra, non lembras o Festival de Eurovisión do ano 2017. Pois estivemos de celebración! De entre ducias de cancións en inglés cantadas por representantes de países de toda Europa, a gañadora foi«Amar pelos dois», unha balada en portugués, ese idioma fillo do galego-portugués medieval. Un mozo lisboeta, Salvador Sobral, foi o vencedor cantando na súa propia lingua.
Como vemos no seguinte vídeo, recentemente Salvador Sobral deu un concerto en Santiago. Alí referiuse a si mesmo como «galego do sur».
A vinculación do galego co portugués fai que poidamos entendernos, sen grandes dificultades, cuns 215 millóns de persoas do ámbito da lusofonía. Se, ademais, falas castelán e inglés, podes chegar a comunicarte en total con case 1000 millóns! Todo son vantaxes!
Escoita agora a interesante mensaxe que nos envía Isadora, alumna do IES Francisco Daviña Rey de Monforte de Lemos. Realmente convida á reflexión o que nos conta.
Imos entón co «Como che vai?»
—Algo interesante que contar en relación con estes últimos días? Que esperas ter conseguido cando remate o proxecto?
—Que opinas do feito de que Salvador Sobral gañase Eurovisión cantando en portugués?
—Cres que tamén podería chegar a ser gañadora unha canción en galego? Por que?
—Viaxaches algunha vez a Portugal ou a outro lugar de fala portuguesa? Resultouche alí difícil entenderte coa xente?
—Entendiches ben o que dixo Isadora? Que opinas dos seus diferentes comentarios: a súa boa adaptación a Galicia, o descoñecemento do galego no Brasil, o galego para a comunicación internacional?
—E sobre que ela fale de si mesma como «galega de alén do mar», igual que Sobral faino como «galego do sul»?
Estamos xa no día 12 de 21DEG. É sábado. Posiblemente teñas algo máis de tempo e poidas organizarte mellor. Propoñémosche un reto en grupo: gravardes un videoclip! A canción será «Non me digas "te quero"», do«youtubeiro» Aquel-e. Untrapque, ademais, nos servirá para perfeccionar o uso dos pronomes átonos. Todo son vantaxes!
Noutras palabras, debedes:
a) Aprender a canción.
b) Gravarvos cantándoa a xeito de videoclip.
Se medis que mequeres, non medigas «tequero». Recorda que o pronome vai despois do verbo... Se xa non medesexas, dime «non tedesexo», que vai diante un pronome porque hai un adverbio de negación, hai un adverbio.
Se tes problemas de colocación cos pronomes cando falas, escoita atenta esta canción...
Recorda que o pronome sempre vai despois do verbo, excepto se aparece antecedendo un adverbio. (x4)
Ninguén medixo que hoxe ía haber rebolo. Cando mevas chamar? Vou volverme tolo. Tamén seadianta o pronome se hai interrogativos e o mesmo acontece con algún indefinido, indefinido, indefinido...
Se tes problemas na colocación dos pronomes cando falas, escoita atenta esta canción...
Recorda que o pronome sempre vai despois do verbo, excepto se aparece antecedendo un adverbio. (x4)
Para axudarche, propoñemos estas pautas.
—Ponte de acordo con alguén máis para colaborar na gravación: familiares cos que convivas, campañeiros/as de 21DEG...
—Se o facedes con familiares ou convivintes, é sinxelo: organizades unha gravación na casa.
—Se o facedes con amigos ou compañeiros dos 21DEG, propoñemos dúas opcións:
• Ben podedes quedar, se as restricións polo Covid o permiten, e gravar nalgún lugar, mais debe ser ao aire libre e con máscara todo o tempo.
• Ben podedes gravar cada un de vós a canción individualmente na casa e logo editar o vídeo a xeito de videoclip, mesturando vídeos de diferentes compañeiros/as de grupo.
—Procurade sempre que se escoite a canción de fondo e tamén, de forma clara, a vosa voz.
—Poñédelle toda a CREATIVIDADE e HUMOR que queirades: crear unha coreografía, usar disfraces, amosar algúns letreiros con fragmentos da canción...
Hoxe, día 9 dos 21DEG, toca un «Como che vai?». Mais, coma sempre, propoñemos un tema alternativo para que fales e poidas completar sen problemas o mínimo de 3 minutos. Hoxe toca a música.
Seguro que no teu tempo de lecer aproveitas para escoitar algo de música. Se cadra, non consomes moita música en galego. Sempre vén ben coñecer cantantes e grupos novos e, en galego, podes atopar música de todos os estilos e gustos. Aquí vai unha pequena mostra: desde o noise rock de Telephones Rouges ao trap de Boyanka Kostova; desde o pop de garaxe de Esposa aos ritmos latinos e blues de Sés; desde o rock alternativo de Ataque Escampe ao pop indie de Guadi Galego.
Telephones Rouges
Boyanka Kostova
Esposa
Sés
Ataque Escampe
Guadi Galego
Agora sóltate e a falar! Como é habitual, propoñémosche algunhas cuestións:
— Que tal vas co galego? Con quen adoitas falalo máis tempo? Cos compañeiros? Coa familia? — Veste con ánimos para chegar ao final? Por que? — Adoitas escoitar música? En que momentos? — Cales son os teus gustos musicais? — Escoitas algo de música en galego? Por que?
— Coñeces os músicos anteriores? Cal che gusta máis? Cal menos? Por que?
— Se cadra non é o teu caso, mais por que cres que en xeral se escoita moita máis música en inglés ou en castelán ca en galego?
Hoxe a cantar! E tanto ten que se che dea ben, mal ou regular.
O teu reto: cantar completa unha das cancións que seguen (en formato karaoke), por certo, de dous grupos coruñeses: «Como eu canto» de Sés e «Nordés» dos Diplomáticos de Montealto.
Escolle a que queiras e a cantar! Se alguén máis (familia, amigos...) se anima contigo, mellor! Será máis divertido facer un dúo! Iso si, pode virche ben escoitala antes un par de veces.
Se cadra, non coñecías a Xoana. Esta moza, apaixonada pola canción e polo galego, conta no vídeo anterior a súa relación coa lingua galega. Deseguido podes ver o videoclip dunha das súas cancións.
Ben, hoxe día 5 de 21DEG, toca contar «Como che vai?». Tamén usaremos os vídeos anteriores para conversar. Lembra que o importante é que fales un mínimo de tres minutos.
—Estamos en fin de semana. Houbo moitos cambios nas túas rutinas? Que tal che foi hoxe co galego?
—Éche máis doado desenvolverte en galego a fin de semana? Ou ao revés? Por que?
—Sentes o apoio dos que te rodean?
—Que che parece o que conta Xoana no vídeo inicial? Sénteste en algo identificado/a con ela? Por que?
—Gústache a súa música? Por que?
—Xoana emprega a música para «derrubar muros que limitan o galego». A que cres que se refire? Cres que o conseguiu?
No apartado de Lingua e sociedade da unidade 3 (páxs. 68-70) traballamos o plurilingüismo no mundo e no Estado español. Lendo a información destes apartados, observamos que o normal no planeta é a diversidade lingüística e non a uniformidade. Isto mesmo se trata con detalle no vídeo que o curso pasado prepararon os compañeiros e compañeiras de 3ESO.
Como vemos na unidade, tamén a península Ibérica é un exemplo desta realidade plurilingüe. Nela podemos atopar nove idiomas.
A forma en que estas linguas se distribúen compréndese ben se observamos este mapa dinámico, que amosa a evolución lingüística na península desde o ano 1000 ata a actualidade.
No seguinte vídeo, podes escoitar cancións nestas nove linguas. Moitas, de seguro, será a primeira vez que as escoitades. Os subtítulos son de agradecer!
O asunto amoroso é o eixo central das cantigas de amigo e das cantigas de amor. Nestas últimas, por exemplo, podemos recoñecer certos tópicos (ou campos sémicos) concretos:
Loanza da dama: eloxio das virtudes físicas (fremosa, bon semellar, bon parecer...) ou morais da muller (boa, prez –valor–, mesurada –discreta–, bon falar...).
Amor do poeta: expresión do sentimento amoroso do cabaleiro (amor, amar muito, querer ben...).
Reserva da dama: refírese ao desdén, indiferenza ou rexeitamento da dama (non falar, ir-se, sanhuda –rancorosa–, alongar –separarse–, desamar, fazer mal...).
Coita de amor: sufrimento por amor do cabaleiro (coita, doo, penar, sofrer, chorar,ensandecer –tolear–, perder o sen –perder a cordura–, morrer...).
Aínda que nunca repararas nisto, estes tópicos, séculos despois, seguen a ser recorrentes en cancións de todas as linguas e culturas. Velaquí uns exemplos. Ollo!, todos en voz masculina, como as cantigas de amor.
Poderías atopar estes mesmos tópicos noutras cancións? Repasa as letras das cancións que che gusten, dá igual o idioma, e busca os fragmentos con algún destes mesmos tópicos.
Rapazas, rapaces, unha última entrada no blog para despedirmos o curso 2019-2020. Este terceiro e último trimestre foi moi estraño e complicado para todos. Espero de verdade que pasedes un bo verán e que teñades a oportunidade de desconectar e de cargar as pilas cara ao curso que vén.
E para ver se despedimos tamén a pandemia cun chisquiño de humor, déixovos o temazo «Oles moito a xel!» de Paramo Pictures, parodiando o «All the things she said» de Tatu.
Estamos xa no día 16 de 21DEG. Chega a fin de semana e propoñémosche un reto en grupo: gravardes un videoclip! A canción será «Non me digas "te quero"», do «youtubeiro» Aquel-e. Un trap que, ademais, nos servirá para perfeccionar o uso dos pronomes átonos. Todo son vantaxes!
Se medis que mequeres, non medigas «tequero». Recorda que o pronome vai despois do verbo... Se xa non medesexas, dime «non tedesexo», que vai diante un pronome porque hai un adverbio de negación, hai un adverbio.
Se tes problemas de colocación cos pronomes cando falas, escoita atenta esta canción...
Recorda que o pronome sempre vai despois do verbo, excepto se aparece antecedendo un adverbio. (x4)
Ninguén medixo que hoxe ía haber rebolo. Cando mevas chamar? Vou volverme tolo. Tamén seadianta o pronome se hai interrogativos e o mesmo acontece con algún indefinido, indefinido, indefinido...
Se tes problemas na colocación dos pronomes cando falas, escoita atenta esta canción...
Recorda que o pronome sempre vai despois do verbo, excepto se aparece antecedendo un adverbio. (x4)
Para axudarche, propoñemos estas pautas.
—Ponte de acordo con outros campañeiros/as de 21DEG para colaborar na gravación (todos debedes participar, ben en parellas, ben en grupos).
—Buscade o mellor momento (calquera día da fin de semana) e lugar (ao aire libre, nalgún espazo cuberto...).
—Intendade aprender a canción ensaiándoa varias veces.
—Debedes preparar unha coreografía que acompañe a vosa interpretación.
—Se non sabedes editar vídeo, podedes gravar todo nunha soa toma. Basta con que a canción soe de fondo (ben alta) e vós cantedes a letra.
—Poñédelle toda a imaxinación que queirades: usar disfraces, amosar algúns letreiros con fragmentos da canción...
