Andamos a voltas estes días coas variedades dialectais ou xeográficas. O galego, como xa vimos noutras entradas de «A chave e o mundo» (aquí ou aquí), ten tres grandes bloques dialectais: o occidental, o central e o occidental.
De seguido, simplemente queremos deixarche uns vídeos que che poden resultar moi interesantes sobre estas variedades. Dedícalles un pouco de tempo. Se os observas con atención, seguro que has recoñecer moitos dos trazos de cada bloque que estamos a estudar nas aulas.
O galego, como calquera outra lingua viva, posúe distintas variedades xeográficas (ou dialectais). É dicir, ao longo do noso territorio hai trazos na fala (fonéticos, morfolóxicos, léxicos...) específicos de cada lugar. No seguinte vídeo podes ver unha boa mostra disto.
No teu libro explícase cales son bloques dialectais do galego e cales son os trazos específicos de cada un. Basicamente son tres: o bloque occidental, o bloque central e o bloque occidental. O trazo que lles serviu aos lingüistas para determinar o límite entre estes bloques é o xeito de formarmos o plural das palabras acabadas en -ón.
Estes serían algúns dos trazos lingüísticos propios de cada bloque:
A tarefa de hoxe, sinxela. Tendo en conta a información anterior e a que tes no teu libro, identifica a que bloque dialectal corresponde a fala de Quico Cadaval, que podes escoitar neste divertido monólogo seu sobre «Os coruños». IMPORTANTE: debes xustificar a túa resposta cun mínimo de CATRO TRAZOS (cos seus correspondentes exemplos).
Comeza un novo curso e nada mellor que arrincar con este breve vídeo, Unha pequena xoia que nos explica, de forma moi simplificada, conceptos moi importantes que iremos vendo ao longo dos próximos trimestres: un chisco de historia da lingua, un chisco das variedades dialectais, un chisco do Día das Letras...
Arriba un polaco, unha xaponesa, un ucraíno, un húngaro e unha extremeña (do Val do Ellas, de fala galega). Só cinco exemplos dos centos de alumnos e alumnas que cada verán fan o curso «Galego sen fronteiras» en Santiago de Compostela. No ano 2017, por exemplo, participaron estudantes de 22 países.
Como vemos, cada un coa súa orixe, cada un coa súa motivación. Algo que nos convida a reflexionar sobre o valor que nós, os galegos, lle damos á nosa propia lingua, tantas veces menosprezada. Como ben di unha das alumnas:
«A moitos galegos víñalle ben ver o que sucede cando unha persoa da India, da América e do Xapón se reúnen para falar en galego».
Agora a falardes vós. Polo menos, 3 minutos.
—Que tal o teu galego hoxe? —Como levas estes días de experiencia? Algunha anécdota de interese? —Que che gusta máis: cando toca «Como che vai?» ou cando toca «O reto»? Por que? —Coñecías eses cursos de galego para estranxeiros? Que che parecen? —Que pensas do interese e do aprezo polo galego que amosan xente doutros lugares? —E que pensas do que din?
Se lle botas unha ollada ao índice do teu libro, verás que no bloque de «Lingua e sociedade» xa vimos estas unidades:
Un. 1. As linguas peninsulares: formación e evolución (páx. 20)
Un. 2. Historia social da lingua: a etapa medieval (páx. 46)
Un. 3. Plurilingüismo. Linguas do Estado español (páx. 68)
Un. 4. Contacto entre linguas. Bilingüismo. (páx. 94)
Un. 5. Contacto entre linguas. Diglosia e conflito lingüístico. (páx. 116)
Un. 6. A consideración social das linguas. (páx. 139)
E desde o confinamento vimos:
Un. 7. Historia social da lingua: o período de decadencia (páx. 162)
Un. 8. O galego e a lusofonía (páx. 185)
Un. 11. Variación lingüística: niveis, rexistros e dialectos. (páx. 254)
Unha chea de conceptos importantes foron estudados neses apartados: substrato, superestrato, romanización, galego-portugués, bilingüismo, diglosia, lingua minorizada, lusofonía, prexuízos lingüísticos, gheada, seseo...
Para repasar todos estes contidos, aquí tes un pasapalabra de «Lingua e sociedade», quentiño do forno ex professo para ti. Xoga a resolvelo:
• Escribe todas as respostas no menor tempo posible.
• Para pasar á seguinte letra, podes facer clic en «Pasapalabra».
• Se na primeira rolda do rosco, non dás acertado todas as respostas; na segunda, podes consultar o libro.
• Cando remates, preme en «Fin». Faille unha foto ao teu resultado final e envíama por MOODLE.
O galego, como calquera outra lingua viva, posúe distintas variedades xeográficas (ou dialectais). É dicir, ao longo do noso territorio hai trazos na fala (fonéticos, morfolóxicos, léxicos...) específicos de cada lugar. De visitardes as seguintes ligazóns, mozos e mozas de distintos lugares de Galicia fálanvos das características do seu galego: Rianxo (A Coruña), Ribadeo (Lugo), Malpica (A Coruña), Tomiño (Pontevedra) ou O Bierzo (León).
Nas páxs. 255-256 do teu libro explícase cales son bloques dialectais do galego e cales son os trazos específicos de cada un. Basicamente son tres: o bloque occidental, o bloque central e o bloque occidental. O trazo que lles serviu aos lingüistas para determinar o límite entre estes bloques é o xeito de formarmos o plural das palabras acabadas en -ón.
Estes serían algúns dos trazos lingüísticos propios de cada bloque:
A variedade estándar (ou normativa) é aquela variedade común a todos os falantes que se emprega en contextos formais (ver cadro da marxe da páx. 254). As bases do actual estándar do galego datan do 1982, cando a RAG (Real Academia Galega) e o ILG (Instituto da Lingua Galega) aprobaron as Normas Ortográficas e Morfolóxicas do Idioma Galego. Este galego normativo combina trazos dos distintos bloques dialectais.
A tarefa de hoxe, sinxela. Tendo en conta a información anterior e a que tes no teu libro, identifica a que bloque dialectal corresponde a fala de Quico Cadaval, que podes escoitar neste divertido monólogo seu sobre «Os coruños». IMPORTANTE: debes xustificar a túa resposta cun mínimo de TRES TRAZOS (cos seus correspondentes exemplos). Dá a túa resposta directamente na actividade proposta por MOODLE.
En cada zona de Galicia, a xente fala o galego ao seu xeito. Son as variedades dialectais.
Aínda que exista unha variedade común estándar, ningún trazo dialectal é incorrecto: nin a gheada, nin o seseo... Deseguido, tedes un vídeo da rapazada do IES Antón Alonso Ríos de Tomiño, no sur de Pontevedra, con Portugal ao outro lado do Miño. Estes participantes no 21 Días co galego e + cóntannos, dun xeito ben ameno, como é o galego de seu.
E xa sabes, como eles din, «ningún galego é malo, só o que non se fala»!
Hoxe toca falar. Imos co «Como che vai?».
—Que fixeches durante o día de hoxe? E que tal o teu galego?
—Falan teus pais ou avós habitualmente galego? E ti con eles?
—Proceden eles doutras zonas de Galicia? De onde?
—Notas ti diferenzas entre o galego deses lugares e o da Coruña? Son na forma de pronunciar? No vocabulario? Podes dar exemplos? Se cadra, poden axudarche a responder teus pais ou avós.
—Que che pareceu o vídeo dos estudantes de Tomiño? Que aspectos che resultaron máis interesantes ou curiosos?
Os estereotipos son xeralizacións moi difundidas e simplistas sobre os membros dun grupo social (‘rapaz con lentes = chapón’ ou ‘nena loira = parva’).
Os prexuízos son xuízos de valor que nos levan a ter actitudes negativas e de rexeitamento cara a eses grupos baseándonos, precisamente, nos estereotipos falsos.
Sobre a lingua galega pesan moitos estereotipos (‘galegofalante con gheada = aldeán inculto’; ‘mozo galegofalante urbano = bloqueiro’) e tamén prexuízos (‘o galego íllanos do exterior’, ‘co galego non se progresa’, ‘o galego está a ser imposto por unha minoría’...).
Coñeces a Susan Boyle? No 2009, con 46 anos, participou como concursante na terceira tempada do show de televisión británico Britain’s Got Talent. Ela, na súa primeira aparición no programa, foi vítima de estereotipos e prexuízos. Prexulgárona negativamente pola súa aparencia e polo seu acento (procedía dunha aldea escocesa), mais acabou ocorrendo isto...
Un bo exemplo de por que non nos debemos deixar levar por estereotipos falsos nin alimentar prexuízos!
E, en relación co galego, co acento e coa gheada, seguro que este vídeo, elaborado polo alumnado do IES Urbano Lugrís de Malpica de Bergantiños, che axuda a ir rexeitando prexuízos.
E agora toca falar.
—Como che foi hoxe? Mellor ou peor que outros días? Veste con ánimos de acabar?
—Sabías o que eran os estereotipos e os prexuízos?
—Que opinas do ocorrido con Susan Boyle?
—E que che parece o vídeo dos rapaces de Malpica?
—Tiñas ti prexuízos en relación co galego? Coñeces alguén que os teña?
—Algunha das actividades de 21DEG axudouche a rexeitar esterotipos ou prexuízos sobre o galego? Cal?
Arriba un polaco, unha xaponesa, un ucraíno, unha madrileña, un húgaro e unha extremeña (do Val do Ellas, de fala galega). Só seis exemplos dos centos de alumnos e alumnas que cada verán fan o curso «Galego sen fronteiras» en Santiago de Compostela. En concreto, o ano 2017 foi a súa XXX edición e participaron estudantes de 22 países.
Como vemos, cada un coa súa orixe, cada un coa súa motivación. Algo que nos convida a reflexionar sobre o valor que nós, os galegos, lle damos á nosa propia lingua, tantas veces menosprezada. Como ben di unha das alumnas:
«A moitos galegos víñalle ben ver o que sucede cando unha persoa da India, da América e do Xapón se reúnen para falar en galego».
Agora a falardes vós.
—Que tal o teu galego hoxe?
—Como levas estes días de experiencia?
—Ves algunha evolución na túa fala? Estás máis cómodo ou solto falando?
—Coñecías eses cursos de galego para estranxeiros? Que che parecen?
—Que pensas do interese e do aprezo polo galego que amosan xente doutros lugares?
—E que pensas do que din?
Dúas mozas, Alba e Henar, cóntannos a súa «historia co galego». Estas dúas youtubers son das aldeas do Bierzo leonés, próximo a Galicia. Lingüisticamente, como sabes, este é territorio de fala galega. E aquí as tes, falando galego con orgullo e sen medo aos erros.
Coñécense estas falas como «galego exterior», que se distribúe xeograficamente en:
Terra Eo-Navia (Asturias), arredor de 40.000 persoas
O Bierzo baixo (León) arredor de 30.000 a 35.000 persoas
As Portelas (Zamora), arredor de 1.000 persoas
Val do Ellas (Cáceres), arredor de 4.500 persoas
Hoxe toca «Como che vai?», isto é, debes gravar un vídeo de polo menos 3 minutos de forma libre imitando a Alba e a Henar. Poderás responder estas posibles preguntas:
—Que fixeches durante o día?
—Conseguiches falar en galego todo o tempo? Ou só por momentos?
—Que dificultades atopaches?
—Que pensas do que contan Alba e Henar, estas dúas mozas da zona de León de fala galega?
—Por que cres que non coinciden as fronteiras administrativas e as lingüísticas?
—Cal é a túa «historia co galego»? Aprendíchelo na casa ou na escola? Fálalo con frecuencia?
—Cal é a «historia co galego» dos que te rodean? Podes preguntarllelo e gravar as súas respostas?
Orgullo da propia fala, da propia lingua, do propio acento, dos propios sons... tan apegados a nós coma o noso propio ADN. Así foi o punto de partida de «Ghalegho», este vídeo creado desde Rianxo, no corazón das Rías Baixas. Unha peza convertida en auténtico fenómeno viral: máis de 130.600 visitas ata o día de hoxe.
Pois ben, o vídeo xa tivo a súa resposta, solidaria e cómplice, por parte da rapazada do IES de Ribadeo, no límite oriental da Mariña lucense. Titúlase «Eu digo...» e nel amosan o mesmo amor por ese sotaque de seu, que os distingue e sitúa no mundo.
Por certo, sabías que o galego da Coruña tamén posúe gheada (ghaliña) e seseo implosivo (lus)?
Para saberdes máis sobre as variedades xeográficas da nosa lingua recomendámosvos esta ligazón ou estoutra. Ah! E deixa lucir orgulloso o teu acento (na lingua e, se che presta, tamén no peito).
