Pasapalabra de «Lingua e sociedade»

Se lle botas unha ollada ao índice do teu libro, verás que no bloque de «Lingua e sociedade» xa vimos estas unidades:

Un. 1. As linguas peninsulares: formación e evolución (páx. 20)
Un. 2. Historia social da lingua: a etapa medieval (páx. 46)
Un. 3. Plurilingüismo. Linguas do Estado español (páx. 68)
Un. 4. Contacto entre linguas. Bilingüismo. (páx. 94)
Un. 5. Contacto entre linguas. Diglosia e conflito lingüístico. (páx. 116)
Un. 6. A consideración social das linguas. (páx. 139)

E desde o confinamento vimos:

Un. 7. Historia social da lingua: o período de decadencia (páx. 162)
Un. 8. O galego e a lusofonía (páx. 185)
Un. 11. Variación lingüística: niveis, rexistros e dialectos. (páx. 254)

Unha chea de conceptos importantes foron estudados neses apartados: substrato, superestrato, romanización, galego-portugués, bilingüismo, diglosia, lingua minorizada, lusofonía, prexuízos lingüísticos, gheada, seseo...

Para repasar todos estes contidos, aquí tes un pasapalabra de «Lingua e sociedade», quentiño do forno ex professo para ti. Xoga a resolvelo:

• Escribe todas as respostas no menor tempo posible.
• Para pasar á seguinte letra, podes facer clic en «Pasapalabra».
• Se na primeira rolda do rosco, non dás acertado todas as respostas; na segunda, podes consultar o libro.
• Cando remates, preme en «Fin». Faille unha foto ao teu resultado final e envíama por MOODLE.

Fenómenos das linguas en contacto

Hoxe imos descansar de tanta gramática. Nas unidades 4 e 5 estudamos xa importantes conceptos sociolingüísticos: diglosia, conflito lingüístico, lingua minorizada... Son ideas que debes ter moi claras porque volverán aparecer en 4ESO e en BACH. 

Repescamos este esquema, que seguro che resulta familiar. Nel podes visualizar a relación existente entre todos eses importantes conceptos. Recomendámosche, de feito que leas o vello post onde aparecía e vexas os vídeos que contén.

Igualmente estoutros vídeos tamén che poden ser moi ilustrativos para traballar os «principais fenómenos das línguas en contacto» e «lingua minoritaria e lingua minorizada».

Principais fenómenos das línguas en contacto

Lingua minoritaria e lingua minorizada

Para rematar, algo de traballo. 

• Copia no teu caderno a definición dos conceptos básicos que acabamos de traballar. Lembra que están aquí.

• Fai tamén no caderno a actividade 1 da página 117 do teu libro: le os textos e responde de forma razoada as preguntas finais (baséate no estudado no libro e no visto no blog).

[21DEG: Día 19] Como che vai?

Día 19 de 21DEG. Xa estamos a piques de chegar ao final. Hoxe toca un «Como che vai?». Antes, propoñémosche reflexionar un chisco sobre os prexuízos lingüísticos. 

Non é raro escoitar ás veces, con certo ton desprezativo, iso de que o galego é unha «lingua minoritaria». Como xa temos traballado na aula, iso non é máis ca un prexuízo. Os conceptos «lingua maioritaria» e «lingua minoritaria» son relativos. Como ben se explica neste vídeo.

O realmente relevante para a saúde e futuro dun idioma non é se é maioritario ou minoritario, senón se se trata unha «lingua minorizada»; é dicir, se está a ser desprazada no seu propio territorio por outro idioma. Basta con abrir os ollos e as orellas no noso dia a día para comprobar como o galego esta a recuar de forma alarmante en todos os ámbitos e funcións propios dun idioma: transmisión familiar, escola, medios de comunicación, lecer...

As medidas que se toman para corrixir esta situación e conseguir que a nosa lingua acade unha situación de normalidade son vistas por algúns como unha «imposición do galego»: un novo prexuízo lingüístico. Basta con ollar, por exemplo, este cartel.

Así vemos como os distintos prezuízos actúan como freos da recuperación do prestixio e dos usos dunha lingua. Aquí tedes unhas pezas de humor gráfico coas que o debuxante Luís Davila pretende denunciar algúns deses prexuízos.

A

B

C

D

E

Imos agora coas túas reflexións: 

—Como o levaches hoxe? Ves evolución no teu galego?
—Axudou o proxecto a que se falase máis galego ao teu redor (familia, amigos, escola...)?
—Algunha anécdota interesante en relación con 21DEG nos últimos días?
—Nalgún momento, durante estes días, viviches en primeira persoa algún destes prexuízos?
—Podes comentar os diferentes chistes de Luís Davila? Que cres que pretende expresar cada un?

[21DEG: Día 18] O reto: Recitamos

Xa estamos no día 18 de 21DEG. Toca «O reto» e o de hoxe consiste en recitar poesía. Debes demostrar os teus dotes como recitador/a cun poema dun dos protagonistas do noso Rexurdimento: Eduardo Pondal. Nel, o poeta nado en Ponteceso fala dunha situación que xa comezaba a ser preocupante no seu tempo, finais do S. XIX: o abandono da lingua galega por parte da xente nova da Coruña.

Debes seguir estes pasos. 

—Le o texto previamente e procura comprender todo, consulta o vocabulario que non coñezas.
—Ensaia un par de veces a recitación antes de gravar (se os dás memorizado, mellor).
—Grava a recitación coidando a vocalización e a expresividade.
—Finalmente, engade a túa valoración do poema.

Falade galego

Miniñas da Cruña,
de amabre despexo,
de falas graciosas
e pasos lixeiros,
deixá de Castela
os duros acentos:
falade, miniñas,
falade galego.

Cando é que vos ouzo,
a patria esquecendo,
falar esas duras
palabras de ferro,
non sei o que sufro,
non sei o que peno:
falade, miniñas,
falade galego.

Mais cando falades
nos patrios acentos,
envoltos no voso
anxélico alento,
parece que escuito
un canto do ceo:
falade, miniñas,
falade galego.

                    Eduardo Pondal

[21 DEG: Día 09] Como che vai?

Día 9 de 21 Días En Galego [21 DEG]! Cóntanos «Como che vai?». Mais, como antonte, antes de gravar o teu vídeo, escoita estoutra charla. Hoxe fala a xornalista gaditana Carmen Grimaldi: unha «alofalante». Que que demo é iso? O prefixo «alo-» significa ‘outro’ ‘distinto’, daquela «alofalante» é un tipo particular de «neofalante»: unha persoa procedente doutro lugar, doutro país, que comeza a expresarse na lingua do novo territorio onde vive. Carme naceu e viviu toda a vida en Cádiz e, desde que hai un ano veu vivir á Coruña, comezou a falar galego. 

Moito do que conta hoxe Carmen Grimaldi, e antonte Belén Regueira, axudarache a entender cousas que temos visto sobre bilingüismo, diglosia, conflito lingüístico, prexuízos, substitución lingüística... 

Grava agora o teu vídeo, de polo menos tres minutos, comentando cuestións como estas:

—Como o levaches hoxe?
—Vas falando cada vez máis galego? Ou non?
—Algún momento ou anécdota que mereza comentarse?
—Segues con gañas de continuar?
—Que opinas da charla de Carmen Grimaldi?
—Descubriches algo útil ou interesante nas súas palabras?

Ánimo! 

[21 DEG: Día 07] Como che vai?

Co día de hoxe xa van sete: unha semaniña de 21 Días En Galego [21 DEG]! De novo, tócache contarnos «Como che vai?». Antes de gravar o teu vídeo, escoita esta charla da xornalista coruñesa Belén Regueira. Ela é unha «neofalante»: xa sabes, unha persoa que comeza a expresarse nunha nova lingua. Como descubrirás na súa exposición, Belén ata a mocidade só falaba castelán e despois comezou a falar galego.

Grava o teu vídeo, de polo menos tres minutos, comentando cuestións como estas:

—Que tal levaches a semana?
—Vas falando cada vez máis galego? Ou non?
—Sénteste máis cómodo agora que ao principio?
—Segues con gañas de continuar?
—Que opinas da charla de Belén Regueira?
—Percibes algún paralelismo co que ela conta?

Ánimo! 

Arredor do conflito lingüístico

É curioso saber que hai 2000 anos, na antiga Xudea, tamén se daba iso que damos en chamar «conflito lingüístico». E que alí, Xesús, nun momento clave para el, decidiu usar a súa lingua propia, o arameo, a pesar de ser a lingua B, a lingua marxinada.

A xeito de síntese, para intentar precisar esa chea de conceptos que estamos a estudar estas semanas (bilingüismo, diglosia, prexuízos, lingua minorizada...), aquí queda este esquema, coas súas correspondentes definicións. A ver se vos é de axuda.

Contacto lingüístico: Situación en que dúas ou máis linguas coexisten nun mesmo territorio. 

Bilingüismo individual: Capacidade que ten unha persoa de empregar indistintamente dúas linguas.

Bilingüismo social: Sociedade en que se empregan dúas linguas diferentes, sendo unha boa parte da poboación individuos bilingües. Esta situación nunca é estable no tempo e decote acaba derivando en diglosia.

Diglosia: Situación en que se dá unha consideración social desigual de dúas linguas o que provoca un uso desequilibrado destas: a lingua A (dominante) para as funcións de máis prestixio (laboral, institucional, cultural e internacional) e a lingua B (minorizada) para as relacións cotiás e informais (función local e, sobre todo, a familiar).

Lingua dominante (A): Lingua de gran prestixio social que acaba por impoñerse fóra do territorio que lle é propio e acaba ocupando progresivamente ámbitos e funcións doutra lingua (a minorizada).

Lingua minorizada (B): Lingua historicamente propia dun territorio que ve restrinxidas as súas funcións e retrocede nos diferentes ámbitos de uso, baixo a presión dunha lingua dominante foránea.

Prexuízos lingüísticos: Xuízos de valor (preferencias ou rexeitamentos) sobre a lingua baseados en razoamentos falsos ou sen fundamento («O galego é de pailáns de aldea», «O galego só o falan os dunha determinada ideoloxía»...).

Conflito lingüístico: Situación de tensión e pugna entre dúas linguas en contextos diglósicos, e que se pode resolver ben mediante a substitución lingüística, ben mediante a normalización lingüística.

Substitución lingüística: Desaparición da lingua minorizada porque a lingua dominante se impón completamente en todos os ámbitos e funcións.

Normalización lingüística: Proceso mediante o cal unha lingua minorizada consegue recuperar o seu valor comunicativo, as súas funcións lingüísticas e o seus status como lingua propia.

E para rematar cun chisco de humor, vía Xogosdelingua, unha mostra galáctica do conflito lingüístico. Contacto lingüístico, prexuízos, lingua dominante e lingua minorizada, diglosia... todo mesturadiño nesta comedia esmendrellante do grupo Chévere. Ollo! Conseguirá Lucas Arcodavella arredar a Pailán Vader do lado escuro da forza?