Preparando os maios (III)

E grazas á vosa colaboración, xa temos a letra do noso maio. Lista para que a aprendamos e a ensaiemos. Adiante!

Preparando os maios (II)

As estrofas máis típicas dos maios son as coplas: conxunto de catro versos de 8 sílabas que riman 8 -, 8 a, 8 - 8 a. É dicir, a copla ten rima (asonante ou consonante) nos versos pares. Por exemplo:

Heiche de contar historias,    8 – 

heiche de cantar copriñas,     8 a 

heiche de tocar as cunchas,   8 –  

miña carrapucheiriña.           8 a

 Aquí temos un exemplo de como poderían ser as letras da celebración dos maios.

Tendo en conta isto, anímate a compoñer outras coplas para ampliar o noso maio.

Obradoiro «Cantareiras»

E esta Semana das Letras tamén temos a sorte de contar coa colaboración de máis xente da casa, Xosé Manuel Varela e a súa filla Icía Varela, que ademáis de traballar no Fogar, tamén son músicos e importantes divulgadores da nosa literatura oral tradicional. De feito, a editorial Xerais encargoulles este ano a edición do libro Cantareiras, dedicada ás homenaxeadas nas Letras Galegas.

Pois ben, Xosé Manuel e Icía imparten hoxe luns e o vindeiro mércores un obradoiro didáctico arredor das nosas cantareiras, centrándose especialmente nas sete homenaxeadas pola Real Academia Galega. Todos os cursos de Primaria, Secundaria e Bacharelato gozamos da súas explicacións e tamén interpretamos algunhas das súas cantigas.

Un pasiño máis para achegarnos a este tesouro de noso, que debemos transmitir ás seguintes xeracións!

Esperámosvos na «Foliada das Letras»

O vindeiro mércores ás 17:30 comezará a gran FOLIADA DAS LETRAS, unha festa con música en vivo (a cargo do grupo Pesdelán), baile e merenda para todos os asistentes. E de balde! Estades todos convidados! Animade os vosos imáns e irmás, pais, nais, avós e avoas. Cantos máis, mellor!

Non só pasaremos unha tarde divertida con este ambiente festivo, senón que tamén celebraremos as Letras Galegas deste ano, dedicadas, como sabedes, ás nosas cantareiras e á nosa poesía oral. Aproveitaremos para ofrecer a actuación das pequenas pandeireteiras do Fogar e para presentar os diferentes proxectos arredor das Letras Galegas deste curso: «Xota do Fogar», «Valse das Avoas», «Telexornal Cantareiras»...

Como adianto aquí deixamos os vídeos da «Xota do Fogar». O primeiro, coa interpretación dos nosos músicos e cantareiras; e o segundo, en versión Karaoke. A cantar todo o mundo!

 

 

Non podedes faltar! Esperámosvos a todos e todas na FOLIADA DAS LETRAS!

Obradoiro de música tradicional con Richi Casás

Hoxe, xoves, grazas á iniciativa da profesora de Música Iria Pérez, visitounos o músico e profesor Richi Casás, que ademais é irmán do presidente da nosa Fundación Fogar Santa Margarida, Rafa Casás, e neto e afillado de dúas das cantareiras homenaxeadas no Día das Letras Galegas, Rosa e Adolfina Casás, de Vila da Igrexa (Cerceda).

Todo o alumnado de 5EP e 6EP tivo a sorte de participar activamente no seu obradoiro sobre tradición oral e música popular. Partindo das súas experiencias familiares, Richi falounos de como as cantigas populares invadían a vida cotiá da Galicia rural. Nas casas máis humildes, a falta de instrumentos musicais, calquera cousa servía para acompañar as pezas: pratos, culleres, morteiros, botellas de anís, zocas, sachos... E tamén nos falou de Dorothé Schubarth, a recompiladora suíza que percorreu Galicia gravando cantigas nos anos 70 e 80.

Puidemos cantar con el e facerlle unha chea de preguntas sobre as súas familiares cantareiras e sobre o fascinante mundo as cantigas tradicionais. Unha experiencia que resultou tan amena como enriquecedora. Moitas grazas, Richi!

A riqueza das cantigas populares

A lírica popular oral galega, coa súa tradición musical, é considerada unha das máis importantes de toda Europa occidental. A través das cantareiras, homenaxeadas no Día das Letras deste ano, podemos apreciar a riqueza e variedade das cantigas populares, que xurdían en calquera momento do ano, con calquera traballo ou ocasión festiva. Esta podería ser unha clasificación:

• Traballos do campo: cantos de seitura (de cando se recollía o cereal), cantos de vendima (de cando se recollía a uva), muiñeiras (asociadas ao momento de moer no muíños).

• Festas anuais: cantos dos maios (asociadas á celebración da primavera), cantos de Nadal ou panxoliñas (na época do Nadal).

• Vida cotiá: cantos de berce (para adurmiñar os nenos), regueifas (diálogos cantados improvisados entre mozos e mozas típicos das vodas).

Queredes escoltar algunha? Aquí tedes uns cantos exemplos.

Muiñeira

Cantiga do maios

Panxoliña

Canto de berce

Regueifa

Achegándonos ás cantareiras

A Real Academia Galega decidiu dedicar este ano o Día das Letras Galegas a seis humildes labregas que representan a nosa música e cantos tradicionais, patrimonio de todos os galegos. Estas mulleres eran cantareiras da Costa da Morte: Adolfina e Rosa Casás Rama, de Cerceda; Eva Castiñeira Santos, de Muxía; e Manuela Lema, Teresa García Prieto e Prudencia e Asunción Garrido Ameixenda, de Mens (Malpica).

 

Durante as próximas semanas, ata a celebración do Día das Letras Galegas, imos ir poñendo en marcha unha serie de proxectos que esperamos vos gusten e sirvan para divulgar o labor destas mulleres. De momento, para abrirmos boca, aquí deixamos algúns recursos que nos axudaran a coñecelas mellor. 

Reunións para cantar e bailar

Sopa de letras dos instrumentos para a música tradicional

A fuliada na vila de Rosa e Adolfina

Metáforas e adiviñas

Estes días andamos en sexto de Primaria a traballar os recursos literarios (a personificación, a hipérbole...). Un dos máis importantes e empregados é a metáfora. 

A metáfora é ese recurso no que se relacionan dous elementos con algunha semellanza entre si (sen usar partículas comparativas). Estes elementos serían o Termo Real (R) e o Termo Imaxe (I). Así, se dicimos:

Os teus dentes son perlas brillantes

Temos unha metáfora que relaciona o Termo Real (R) dentes co Termo Imaxinario (I) perlas brillantes. Evocamos daquela a imaxe duns dentes brancos e relucentes como perlas.

As adiviñas populares tamén recorren con moita frecuencia ao recurso da metáfora. Por exemplo:

Ten un dente e tira pola xente (Solución: a campá)

Nesta adiviña, o Termo Real (R) campá relaciónase co Termo Imaxinario (I) [boca] dun só dente; é dicir, o badalo da campá sería o único dente dunha boca. Se somos hábiles recoñecendo os elementos da metáfora, tamén temos máis doado dar coa solución da adiviña. 

Queres practicar? Os alumnos e alumnas de sexto de Primaria prepararon este vídeo para convidarte a «xogar ás adiviñas». Adiante! Cantas das resolvido?

[21 DEG: Día 16] O reto: Rap e regueifa

Rap é regueifa non son o mesmo, mais teñen moitas cousas en común: tradición oral, habilidade na improvisación, os duelos dialécticos, a retranca e o sentido satírico...

Hoxe un reto que non é doado. Intenta cantar, ben un rap, ben unha regueifa. O mellor é facelo en parella, coma se fose unha «pelexa de galos». Veña, sen medo nin vergonza!

• Podedes preparar o texto antes e ensaialo ou, se vos vedes capaces, facelo directamente improvisando.

• Unha boa opción é creardes estrofas semellantes ás coplas: catro versos de arte menor, coa rima asonante ou consonante, só nos pares.

• Se queredes, observade ben este exemplo de dous dos nosos campións regueifeiros: Alba María e Benito Lobariñas.

E este é o voso logo de hoxe.

Noel López de la Fuente, 3ESOB

[21 DEG: Día 14] O reto: Unhas adiviñas

Xa estamos no día 14 de 21DEG. «O reto» hoxe: xogar con adiviñas. Aquí che damos seis. Leas en voz alta e intenta ofrecer a súa solución. Pon a cabeciña a traballar! 

Adiviña 1

Quen me mira e me desfai,

ha de chorar máis por min

que chorou pola súa nai.

A cebola

Adiviña 2

Cae da torre embaixo e non rompe,

e cae dunha ponte e rompe.

O papel

Adiviña 3

Que será unha cousiña, cousa,

que entra por onde non entra un leirón

e garda a casa coma un león?

A chave

Adiviña 4

Teño follas sen ser árbore,

fáloche e non teño voz;

se me abren non me queixo,

adiviña ti quen son.

O libro

Adiviña 5

Que animal é 

o que anda cos pés na cabeza?

O piollo

Adiviña 6

Se queres saber de min

estou no medio do mar;

non son peixe, non son illa

e tampouco sei navegar.

A letra «a»

Ollo! Se ves que algunha se che resiste, pasando o cursor pola zona en branco debaixo cada adiviña atoparás as solucions.

A segunda parte do reto é gravarte recitándollelas a outras persoas (familia, amigos, coñecidos...). Grava tamén as súas respostas (sexan correctas ou non). Xa sabes, cun mínimo de tres minutos.

Manuel Álvarez de Novoa Vázquez, 3ESOA

[21 DEG: Día 02] O reto: Trabalinguas

Non hai mellor quecemento para os días quedan por diante que uns cantos trabalinguas. Hoxe, día 2 de 21, toca reto lúdico individual: xogar cos seguintes trabalinguas populares galegos, ordenados por nivel de dificultade. Xa sabes, tes 3 minutos para gravalos todos, iso si, vocalizando correctamente. Serás quen de conseguilo??!!

Trabalinguas 1
Un can cun quinqué no cu.

Trabalinguas 2
Debaixo dunha pipa tinta
hai unha pita pinta;
cando a pipa tinta pinga,
a pita pinta pía.

Trabalinguas 3
Porque sabes que che quero,
queres que che queira máis.
Quéroche máis que me queres.
Que máis queres? Queres máis?

Trabalinguas 4
Corchete que estás na corcheta,
desencorchetácheste xa?
O desencorchetador
que te desencorchete
bo desencorchetador será.

Trabalinguas 5
Gancho reviragancho,
que tanto revigarancheaches,
deixa que te desreviraganchee,
con este desreviraganchiño
que teño para desreviraganchear
ganchos reviragancheados
nas ramas do carballal.

Ah! Eu outro logo máis.

Adrián Braojos Hernanz, 3ESOB

Magosto 2017

Outono bonito

folliñas no chan,

castañas asadas

que ricas están!

Así di un cantar popular. E certamente as castañas que comemos o martes pasado estaban ben boas!

De novo, toda a Primaria participou de forma conxunta na celebración do Magosto. Os nenos e nenas puideron divertirse con ducias de xogos populares de toda vida: a ra, as carreiras de sacos, os zancos, o aro, o tres en raia e moitos outros. 

E despois dos xogos, a castañada! Que ricas!

Concerto de Cantos de Nadal

Que gran concerto para este tempo de Nadal! Unha mañá musical memorable!

No marco do Plan Lector, fervedoiro de proxectos, o alumnado de 2º e 3º de ESO desenvolveu a actividade pedagóxica «Concerto de Cantos de Nadal». Dentro dela, traballaron durante varias sesións das áreas de Música e de Lingua Galega aspectos musicais, lingüísticos e literarios de tres panxoliñas recollidas por Mero Iglesias, fundador do grupo Fuxan os Ventos: «Unha pouca roupiña», «Con un sombreiro de palla» e «O pendello». 

Durante a mañá do día 20, aproveitouse a presenza no noso centro de Mero Iglesias e do gaiteiro Raúl Galego para establecer un coloquio sobre a importancia dos cantos de Nadal na cultura galega. Na compaña destes dous músicos, os 174 discentes partipantes puideron cantar, ademais das panxoliñas, temas como «O carro» ou «A rumboia».

Aquí quedan algúns dos grandes momentos do concerto:

«O pendello»

«Canto de Reis»

«O carro»

«A rumboia»