Metáforas e adiviñas

Estes días andamos en sexto de Primaria a traballar os recursos literarios (a personificación, a hipérbole...). Un dos máis importantes e empregados é a metáfora. 

A metáfora é ese recurso no que se relacionan dous elementos con algunha semellanza entre si (sen usar partículas comparativas). Estes elementos serían o Termo Real (R) e o Termo Imaxe (I). Así, se dicimos:

Os teus dentes son perlas brillantes

Temos unha metáfora que relaciona o Termo Real (R) dentes co Termo Imaxinario (I) perlas brillantes. Evocamos daquela a imaxe duns dentes brancos e relucentes como perlas.

As adiviñas populares tamén recorren con moita frecuencia ao recurso da metáfora. Por exemplo:

Ten un dente e tira pola xente (Solución: a campá)

Nesta adiviña, o Termo Real (R) campá relaciónase co Termo Imaxinario (I) [boca] dun só dente; é dicir, o badalo da campá sería o único dente dunha boca. Se somos hábiles recoñecendo os elementos da metáfora, tamén temos máis doado dar coa solución da adiviña. 

Queres practicar? Os alumnos e alumnas de sexto de Primaria prepararon este vídeo para convidarte a «xogar ás adiviñas». Adiante! Cantas das resolvido?

[21DEG: Día 18] O reto: Nin si nin non

Hoxe «O reto» é un clásico de 21DEG: «Nin si nin non». Xa sabes, ese xogo de lingua oral no que podes dicir todo o que queiras agás as palabras «si» e «non». Se as dis, perdes!

Sigue estas indicacións:

• Xúntate cun compañeiro ou compañeira de «21 días en galego».
• Un de vós fai preguntas e o outro responde.
• Poden ser de calquera tema. A única norma fundamental é que non se pode reponder nin «si» nin «non». E tampouco permanecer en silencio, obviamente.
• Cando se diga «si» ou «non», pérdese e trócanse os papeis. Quen preguntaba, responde; e quen respondía, pregunta.
• Así sucesivamente ata cumprir os 3 minutos. Gravade o xogo sen cortes.

Traballamos os verbos [1]

Estes días andamos a traballar o verbo. Neste post ofrecémosvos uns cantos recursos para comprenderdes mellor esta categoría gramatical. 

Como vistes na páxina 158 do teu libro, o verbo descomponse en raíz [R], vogal temática [VT], morfema modo-temporal [MMT] e morfema número-persoal {MNP]. Aquí vos deixamos un gráfico que amosa de forma ben clara os compoñentes morfolóxicos dos nosos verbos regulares.

En galego temos nove tempos verbais (6 de indicativo e 3 de subxuntivo). Aquí os tes, coa denominación que empregamos este curso e coa tradicional.

INDICATIVO

(ando) presente = presente

(andei) pretérito = pretérito perfecto

(andarei) futuro = futuro

(andara) antepretérito = pretérito pluscuamperfecto

(andaba) copretérito = pretérito imperfecto

(andaría) pospretérito = condicional

SUBXUNTIVO

(ande) presente = presente

(andase) pretérito = pretérito imperfecto

(andar) futuro = futuro

Repara en que en galego non temos tempos compostos! Nada de *he feito (fixen) nin de *houbera estudado (estudara)!  A xornalista Esther Estévez, de «Dïgocho eu» explícao ben clariño neste vídeo.

Por outra parte, debes lembrar o verbo regular (páx. 160 do teu libro) é o que mantén a raíz igual en todas as súas formas e toman as desinencias do seu verbo modelo.    

bailo = ando (verbo modelo)
bailei = andei (verbo modelo)
bailarei = andarei (verbo modelo)

Ollo! Hai un grupo de verbos, chamados verbos con alternancia vocálica  (ver cadro da marxe da páx. 160) que seguen a considerarse regulares aínda que presentan alteracións na vogal tónica da raíz (no presente de indicativo).

sigo
segues
segue
seguimos
seguides
seguen

Estoutro vídeo de «Dígocho eu» sérveche para entendelo mellor.

Para rematar, un sinxelo e divertido xogo autoavaliable: un rosco alfabético no que tedes que escribir a forma verbal (regular ou irregular) que se pida. Aquí queda! É voluntario. Animádevos!

Repaso xeral cun Pasapalabras

Isto está rematando. O curso 2019-2020 está xa nas últimas. A ver se todos podemos pasar un bo verán cunha desescalada sen sobresaltos! E as pilas cargadas en setembro!

De momento, para facer un repaso xeral de todos os contidos (Gramática, Lingua e Sociedade, Literatura...) propoñémosche xogar con este Pasapalabras feito na casa. Adiante!, xa fixeches un parecido! Contesta por escrito letra a letra. Se na primeira rolda che quedan preguntas sen resolver, podes seguir dándolle voltas ao rosco ata que remates.

Cando finalices, faille unha foto ou pantallazo aos teus resultados e envíamos por MOODLE. 

Xogos do Portal das Palabras [3]

Rematamos hoxe cos xogos do Portal das Palabras. As categorías coas que xogarás son:

a) Apunta ben

b) A ver se dás...

c) Opa!

Tres xogos ben distintos que che permitirán mellorar o teu vocabulario e ir depurando interferencias do castelán. Nesta ocasión, debes facer dous xogos de cada categoría e mandarme como sempre seis imaxes por MOODLE. 

Lembra que este tipo de xogos son ideais para mellorar o teu galego.

Xogos do Portal das Palabras [2]

Volvemos ao Portal das Palabras da Real Academia Galega. A xogar! Neste caso farémolo coas categorías:

a) Canto sabes?

b) Dimo con letras.

Xa sabes, pon a proba os teus coñecementos de léxico galego. Le atentamente as cuestións que se propoñen nas actividades e vai respondendo con tento. Mandame, por MOODLE, o pantallazo ou foto dos resultados de tres xogos de cada categoría (en total 6 imaxes).

Xogos do Portal das Palabras [1]

Se cadra, xa coñeces o Portal das Palabras. É un espazo en Internet creado en 2013 pola Real Academia Galega e a Fundación Barrié para difundir e mellorar o noso léxico.

Paga a pena dedicarlle un tempo a visitar as súas seccións. Entre elas está a de Xogos, que consta de varias categorías. A tarefa de hoxe é, sen máis, xogar. Debes seleccionar tres xogos de cada unha destas categorías:

a) Verdadeiro ou falso 

b) Só unha vale

Logo, tócache resolver eses enredos completos no tempo límite que che dan. 

Unha vez terminado cada xogo, fai unha foto ou pantallazo dos teus resultados. É dicir, debes obter un total de 6 imaxes. 

Finalmente, envíamas por MOODLE. 

Mision posible cos... verbos!

Hoxe, a xeito de repaso, un sinxelo e divertido Breakout educativo: xa sabedes, un deses xogos derivados dos populares Escape Rooms nos que hai que superar unhas probas para conseguir abrir o cadeado final e liberarse.

Neste caso coñecerás o shériff Suso Portela, que vén desde terras moi afastadas. Para conseguirlle o billete de volta ao lugar do que nunca debeu saír, debes poñer a proba os teus coñecementos sobre os verbos en galego. 

Repasa o estudado sobre o verbo e adiante! Iso si, debes ter en conta que nesta actividade se emprega a denominación tradicional dos tempos verbais.

INDICATIVO

(ando) presente = presente

(andei) pretérito = pretérito perfecto

(andarei) futuro = futuro

(andara) antepretérito = pretérito pluscuamperfecto

(andaba) copretérito = pretérito imperfecto

(andaría) pospretérito = condicional

SUBXUNTIVO

(ande) presente = presente

(andase) pretérito = pretérito imperfecto

(andar) futuro = futuro

Tendo en conta isto, a xogar! Observa os vídeos, segue os pasos e resolve as probas. Se o fas ben, conseguiras o código completo que abre o cadeado final. Non é necesario que envíes nada a MOODLE.

Pasapalabra de «Lingua e sociedade»

Se lle botas unha ollada ao índice do teu libro, verás que no bloque de «Lingua e sociedade» xa vimos estas unidades:

Un. 1. As linguas peninsulares: formación e evolución (páx. 20)
Un. 2. Historia social da lingua: a etapa medieval (páx. 46)
Un. 3. Plurilingüismo. Linguas do Estado español (páx. 68)
Un. 4. Contacto entre linguas. Bilingüismo. (páx. 94)
Un. 5. Contacto entre linguas. Diglosia e conflito lingüístico. (páx. 116)
Un. 6. A consideración social das linguas. (páx. 139)

E desde o confinamento vimos:

Un. 7. Historia social da lingua: o período de decadencia (páx. 162)
Un. 8. O galego e a lusofonía (páx. 185)
Un. 11. Variación lingüística: niveis, rexistros e dialectos. (páx. 254)

Unha chea de conceptos importantes foron estudados neses apartados: substrato, superestrato, romanización, galego-portugués, bilingüismo, diglosia, lingua minorizada, lusofonía, prexuízos lingüísticos, gheada, seseo...

Para repasar todos estes contidos, aquí tes un pasapalabra de «Lingua e sociedade», quentiño do forno ex professo para ti. Xoga a resolvelo:

• Escribe todas as respostas no menor tempo posible.
• Para pasar á seguinte letra, podes facer clic en «Pasapalabra».
• Se na primeira rolda do rosco, non dás acertado todas as respostas; na segunda, podes consultar o libro.
• Cando remates, preme en «Fin». Faille unha foto ao teu resultado final e envíama por MOODLE.

[21DEG: Día 20] O reto: Nin si nin non

Estamos rematando! Hoxe, día 20 de 21DEG, «O reto» é un xogo de lingua oral que repetimos todos os anos: «Nin si, nin non». Xa sabedes, un enredo divertido para xogar en parellas. Por susposto, debedes gravalo en vídeo.

—Xúntate con alguén, preferiblemente, un compañeiro/a de «21 Días En Galego».

—Un de vós fai preguntas e o outro responde.

—Poden ser de calquera tema. A única norma fundamental é que non se pode reponder nin «si» nin «non». E tampouco permanecer en silencio, obviamente.

—Cando se diga «si» ou «non», pérdese e trócanse os papeis. Quen preguntaba, responde; e quen respondía, pregunta.

—Así sucesivamente ata cumprir os 3 minutos. Gravade o xogo sen cortes.

[21DEG: Día 12] O reto: Palabras encadeadas

Hoxe, día 12 de 21DEG, toca «O reto». Propoñémosche un clásico: xogar ás «Palabras encadeadas». Xa sabes:

• Dous ou máis participantes din por quendas unha palabra que comece pola derradeira sílaba doutra proposta antes. Por exemplo: xarope - pereira - raposo...
• Un dos participantes perde cando é incapaz de nomear unha palabra nova ou repite outra xa usada.
• Lembra, ademais, que só serán validas as palabras galegas correctas, é dicir, quen use algún castelanismo (*calle, *conexo, *lexos...) perde.

Busca un intre para poder facer o xogo cos amigos ou coa familia e grávalo. Repetídeo as veces que vos pete.

A pasalo ben!

[21DEG: Día 10] O reto: A ver quen sabe máis

O reto de hoxe é ben sinxelo: facer en familia un «A ver quen sabe máis». Unha especie de «Pasagalego» mais sen orde alfabética. Un agasallo da rapazada do IES Francisco Daviña Rey de Monforte de Lemos, participantes neste 2019 no «21 Días en galego e +».

Xúntate co teu pai, coa túa nai, cun irmán ou irmá, cun avó ou avoa ou con quen ti vexas. Escoitade xuntos as 21 definicións do vídeo e a ver quen adiviña antes as palabras. E ollo! Coidado cos castelanismos!

Adiante! A ver quen sabe máis!

[21DEG: Día 04] O reto: Pasagalego

Préstache un «Pasagalego»? O reto de hoxe, día 4 de 21DEG, é xa un clásico. Repescamos un dos vídeos preparados en cursos anteriores para poñerdes a proba o voso nivel de vocabulario. Dun tirón, sen pausas, grava a túa resposta a todas as definicións. Estaría ben que, ao repasares as solucións ao final, foses anotando os acertos e os erros.

Ánimo! A ver se é posible completar o rosco!

[21 DEG: Día 20] O reto: Nin si nin non

Hoxe, día 20 de 21DEG, «O reto» é un xogo de lingua oral que xa probamos o curso pasado: «Nin si, nin non». Xa sabedes, un enredo divertido para xogar en parellas. Por susposto, debedes gravalo en vídeo. Aproveitando que é fin de semana, seguro que che é máis doado facelo con amigos ou coa familia.

• Xúntate con alguén, preferiblemente, un compañeiro/a de «21 Días En Galego».

• Un de vós fai preguntas e o outro responde.

• Poden ser de calquera tema. A única norma fundamental é que non se pode reponder nin «si» nin «non». E tampouco permanecer en silencio, obviamente.

• Cando se diga «si» ou «non», pérdese e trócanse os papeis. Quen preguntaba, responde; e quen respondía, pregunta.

• Así sucesivamente ata cumprir os 3 minutos. Gravade o xogo sen cortes.

Zoé Vázquez Martínez, 3ESOC

[21 DEG: Día 18] O reto: Pasagalego

A febre do Pasagalego vaise estendendo. A xente do IES da Pobra fixeron os primeiros, no Fogar tamén nos apuntamos e agora aparece estoutro do CEP Salustiano Rey Eiras, tamén da Pobra. Por certo, desta vez temático! Seguro que o virus do Pasagalego seguirá a se espallar por Internet.

Xa sabes cal é o reto de hoxe. Tócache xogar a resolvelo. Escóitao con calma e vai gravando as túas respostas. Podes pausar o vídeo as veces que o precises. A ver cantas palabras da rosca dás acertado.

Adiante co Pasagalego! E graciñas aos rapaces do CEP Salustiano Rey Eiras!

Sergio Castro García, 3ESOA

[21 DEG: Día 14] O reto: Unhas adiviñas

Xa estamos no día 14 de 21DEG. «O reto» hoxe: xogar con adiviñas. Aquí che damos seis. Leas en voz alta e intenta ofrecer a súa solución. Pon a cabeciña a traballar! 

Adiviña 1

Quen me mira e me desfai,

ha de chorar máis por min

que chorou pola súa nai.

A cebola

Adiviña 2

Cae da torre embaixo e non rompe,

e cae dunha ponte e rompe.

O papel

Adiviña 3

Que será unha cousiña, cousa,

que entra por onde non entra un leirón

e garda a casa coma un león?

A chave

Adiviña 4

Teño follas sen ser árbore,

fáloche e non teño voz;

se me abren non me queixo,

adiviña ti quen son.

O libro

Adiviña 5

Que animal é 

o que anda cos pés na cabeza?

O piollo

Adiviña 6

Se queres saber de min

estou no medio do mar;

non son peixe, non son illa

e tampouco sei navegar.

A letra «a»

Ollo! Se ves que algunha se che resiste, pasando o cursor pola zona en branco debaixo cada adiviña atoparás as solucions.

A segunda parte do reto é gravarte recitándollelas a outras persoas (familia, amigos, coñecidos...). Grava tamén as súas respostas (sexan correctas ou non). Xa sabes, cun mínimo de tres minutos.

Manuel Álvarez de Novoa Vázquez, 3ESOA

[21 DEG: Día 04] O reto: Palabras encadeadas

O reto de hoxe, día 4 de 21DEG, é xogar ás «Palabras encadeadas». Xa sabes, ese sinxelo enredo ao que seguro xogaches cando eras máis pequeno/a: dous ou máis participantes din por quendas unha palabra que comece pola derradeira sílaba doutra proposta antes. Por exemplo: xarope - pereira - raposo... Un dos participantes perde cando é incapaz de nomear unha palabra nova ou repite outra xa usada.

Hoxe é venres, así que terás máis tempo para buscar un ou dous compañeiros e gravardes o xogo. Lembrade, ademais, que só serán validas as palabras galegas correctas, é dicir, quen use algún castelanismo  (*calle, *conexo, *lexos...) perde.

E non esquecemos un novo logo.

Amanda Villamar Piñeiro, 3ESOC

[21 DEG: Día 18] O reto: Pasagalego

Ollo! Temos sorpresa! A rapazada da Pobra do Caramiñal, pioneira na experiencia de 21 Días En Galego mándanvos un vídeo. Nel propoñen, especialmente para vós, «O Reto» de hoxe. É moi simple, van lanzando preguntas sobre vocabulario seguindo a orde do alfabeto, como no famoso concurso de televisión. Chamáronlle «Pasagalego».

Adiante, acepta o reto e grava as túas respostas. Fai stop no vídeo das preguntas se o precisas. Cantas acertas?

Finalmente, comenta que che pareceu a sorpresa. Graciñas xente da Pobra!

[21 DEG: Día 16] O reto: Nin si, nin non.

Hoxe «O reto» é, sen máis, un xogo de lingua oral que de seguro xa coñeces. Chamarémolo «Nin si, nin non». Por susposto, debedes gravalo en vídeo.

• Xúntate cun compañeiro ou compañeira de «21 días en galego».
• Un de vós fai preguntas e o outro responde.
• Poden ser de calquera tema. A única norma fundamental é que non se pode reponder nin «si» nin «non». E tampouco permanecer en silencio, obviamente.
• Cando se diga «si» ou «non», pérdese e trócanse os papeis. Quen preguntaba, responde; e quen respondía, pregunta.
• Así sucesivamente ata cumprir os 3 minutos. Gravade o xogo sen cortes.