martes, 10 de febreiro de 2026

Poesía musicada (1936-1975)

Andamos estes días en 2ª de Bacharelato a traballar a poesía galega durante o franquismo (1936-1975). A pesar da dureza daquelas décadas, a nosa lírica produciu algun dos poemas máis fermosos da historia da literatura galega. Aquí deixamos versións musicadas dalgúns destes textos, de Celso Emilio Ferreiro, Antón Tovar ou Xosé María Díaz Castro. Versos que cobran vida coa música, revelando emocións e reflexións que seguen a emocionarnos hoxe. Unha viaxe sonora pola poesía que marcou unha xeración.

«Irmaus», Longa noite e pedra (1962). Celso Emilio Ferreiro
Musicado por Fuxan os Ventos


«Longa noite de pedra», Longa noite e pedra (1962). Celso Emilio Ferreiro
Musicado por Astarot


«Eu», O vento no teu colo (1975). Antón Tovar
Musicado por Anxo Rei


«Penélope», Nimbos (1961). Xosé María Díaz Castro
Musicado por A Quenlla

luns, 9 de febreiro de 2026

Encontro con Érica Esmorís






Hoxe luns 9 de febreiro tivemos a inmensa sorte de contar coa visita de Érica Esmorís, autora da obra Erin e o lobo, que todo o alumnado de sexto de Primaria leu este segundo trimestre. Era unha visita moi agardada pois os nosos lectores e lectoras estaban ansiosos por poder coñecela e preguntarlle unha chea de cousas.

Érica contounos que somos o primeiro centro que lle pediu charlar sobre esta obra súa, que foi a gañadora no ano 2025 do prestixioso Premio Merlín de Literatura Infantil e Xuvenil. Resultou un encontro ameno e cheo de preguntas, respostas, comentarios, opinións... Unha oportunidade de coñecer de primeira man como xurdiu a idea deste libro, como é o traballo de escritora, que motivacións a impulsaron a escribir, que proxectos ten...

Esperamos que Érica o pasase tan ben coma nós e que, nun futuro, poidamos contar con ela de novo para charlar sobre máis obras súas en calquera etapa. Graciñas, Érica!

mércores, 28 de xaneiro de 2026

Os conectores textuais

Os conectores ou marcadores textuais son unha serie aberta e heteroxénea de elementos lingüísticos (adverbios, conxuncións, locucións adverbiais ou conxuntivas...) que serven para indicar as relacións entre as ideas dun texto e organizar as partes do mesmo dándolle cohesión. Se queres crear un bo texto, cómpre ordenar as ideas servíndote destes elementos lingüísticos. Estes son os máis importantes:

Vexamos un exemplo de como o uso desta variedade conectores permite elaborar textos ben organizados.

No tocante ao consumo de tabaco, estamos ante unha realidade moi presente na sociedade actual. É un hábito normalizado en reunións sociais, espazos de lecer e mesmo entre a mocidade. Pero, se coñecemos os seus efectos, por que segue sendo tan habitual? Esta cuestión sitúa o debate nos ámbitos sanitario, educativo e familiar, e mostra que estamos ante un tema que require reflexión colectiva. 

En primeiro lugar, o tabaco constitúe un grave problema de saúde pública, porque o seu consumo está relacionado con múltiples doenzas: cancro de pulmón, enfermidades cardiovasculares e problemas respiratorios crónicos. Ademais, non só prexudica a quen fuma, xa que o fume pasivo tamén afecta ás persoas de arredor. Por exemplo, nenos expostos ao tabaco presentan máis infeccións respiratorias. A Organización Mundial da Saúde lembra que «o tabaco mata a millóns de persoas cada ano», é dicir, trátase dun risco real e comprobado. Polo tanto, non é unha cuestión meramente individual. 

En segundo lugar,  o consumo de tabaco ten un impacto económico moi significativo. O fumador realiza un gasto constante nun produto prexudicial que, ao cabo do ano, pode supoñer miles de euros. Ademais, ese custo individual multiplícase a nivel social, xa que en España os gastos sanitarios directos derivados do tabaquismo sitúanse arredor dos 8.000 millóns de euros anuais. É dicir, non se trata só dun hábito persoal, senón dun problema que afecta ao conxunto da economía. Polo tanto, toda a sociedade acaba asumindo as consecuencias económicas do tabaquismo. Aínda así, hai quen o considera unha decisión privada, cando en realidade repercute nos recursos públicos e no benestar colectivo.

En resumo, o consumo de tabaco non pode considerarse inofensivo, pois implica danos sanitarios, económicos e sociais. Reducir o seu consumo debería ser unha prioridade colectiva.


sábado, 13 de decembro de 2025

Conto de Nadal

Axiña comezan as vacacións e entraremos no tempo do Nadal. Para celebralo, aquí deixamos un par de propostas. Primeiro unha versión en vídeo co clásico «Conto de Nadal» do escritor inglés Charles Dickens


Logo, uns pasatempos sinxelos para nos familiarizar co vocabulario propio destas festas: un sinxelo xogo en liña do Portal das Palabras e unha a «Sopa de letras do Nadal». Es quen de resolvela?


Felices festas!

venres, 31 de outubro de 2025

As vangardas europeas e galegas


Co nome de vangardas faise referencia aos movementos estéticos europeos que desde 1910 ata 1930 quixeron abrir novos camiños na arte e na literatura rompendo coa tradición. Ata entón, o ideal artístico de beleza era a imitación da realidade; mais as vangardas non conciben a arte como imitación da realidade, senón como nova interpretación persoal desta. Noutras palabras, comparten un afán de ruptura con todo o anterior, unha actitude provocativa que se aplica a todos os campos estéticos: pintura, escultura, música, literatura... 

Os movementos vangardistas que xurdiron por Europa a principios de século publicaron manifestos para dar a coñecer os seus fundamentos teóricos. Os principais movementos de vangarda europeos foron:
  • Dadaísmo. Orixinado polo romanés Tristan Tzara en Suíza, como protesta contra a guerra e a razón burguesa. Propón o absurdo, o azar e a destrución das normas artísticas e literarias. Busca escandalizar e negar calquera sentido racional. Emprega a colaxe, a escrita por azar, poemas fonéticos e performances provocadoras. Representantes: Tristan Tzara, Marcel Duchamp, Man Ray.
  • Cubismo. Iniciado por Picasso e Braque, rompe coa perspectiva tradicional e representa a realidade mediante figuras xeométricas e visións múltiples. Pretende mostrar todos os ángulos dun obxecto nun mesmo plano. Na literatura, Apollinaire crea caligramas, poemas con forma visual. Representantes: Picasso, Braque, Juan Gris, Guillaume Apollinaire.
  • Futurismo. Fundado por Marinetti en Italia, exalta a velocidade, a máquina, a cidade ou a guerra como símbolos da modernidade. Defende a ruptura co pasado e coa arte tradicional. Na poesía experimentou coa destrución absoluta da sintaxe, co uso de onomatopeas, coa desaparición dos signos de puntuación... Representantes: Marinetti, Boccioni, Balla, Carrà.
  • Surrealismo. Impulsado por André Breton ou Paul Éluard en Francia, busca expresar o inconsciente e os soños inspirándose na psicanálise de Freud. Combina realidade e fantasía para revelar o pensamento «puro». Utiliza a escritura automática e imaxes ilóxicas ou sorprendentes. Representantes: Breton, Éluard, Dalí, Magritte, Miró.
  • Creacionismo. Impulsado polo chileno Vicente Huidobro, postulou que o poeta, como un pequeno deus, debe crear novos mundos coa palabra, non imitar a natureza. Defende unha poesía autónoma, pura, baseada na imaxinación e de vocación cosmopolita. Emprega metáforas audaces, disposición libre dos versos, ausencia de rima... Representantes: Vicente Huidobro, Gerardo Diego, Juan Larrea.
En Galicia, os nosos creadores, ademais de seguir as influencias destes «ismos», desenvolveron algúns movementos de vangarda exclusivos, que buscaban tamén a ruptura coa tradición anterior, é dicir, co ruralismo, co costumismo ou coa liña patriótica. Os máis importantes foron: 
  • Neotrobadorismo. Inspirado na nosa lírica medieval, recupera temas (o amor idealizado...), ambientacións (adoito naturais) e recursos estilísticos propios da lírica dos cancioneiros (formas sinxelas, paralelismo, refrán...). Pretende ligar a tradición literaria medieval galega coa renovación vangardista. Representantes: Fermín Bouza-Brey, Xohán Ledo, Álvaro Cunqueiro.
  • Hilozoísmo. Termo acuñado por Amado Carballo (do grego hilo ‘materia’ + zoe ‘vida’) para definir unha poesía onde a natureza aparece animada e viva, chea de movemento e cor. Busca unha visión dinámica e sensorial da paisaxe galega, próxima ao espírito vitalista e optimista das vangardas europeas. Representantes: Luís Amado Carballo, Manuel Antonio.
Para coñecerdes mellor as vangardas galegas deixámos aquí tres recursos ben útiles. 

O primeiro, o blog «As vangardas», creado pola profesora Pilar Ponte.

O segundo é un vídeo divulgativo que explica, de forma moi amena, as orixes das vangardas.


O terceiro, un vídeo de Nee Barros, coñecida en youtube co pseudónimo de neeumátiko. Por certo, a súa canle pode serche de interese, pois ten máis vídeos nos que fala de contidos lingüísticos e literarios.




domingo, 26 de outubro de 2025

Activas impersoais e pasivas reflexas


Se te fixas, as oracións activas impersoais (Aquí estúdase ben) e as pasivas reflexas (Véndense casas) son moi semellantes na forma (ambas posúen a forma SE e tamén trazos semánticos comúns). Con todo, para poder diferencialas hai uns trazos clave, que che presentamos nesta táboa.


Por último, estas pistas tamén poden serche útiles: 
  • Se o verbo está en P6, sempre é pasiva reflexa.
Na reunión dixéronse moitas cousas.
  • Se o verbo é intransitivo, copulativo ou transitivo sen CD expreso, sempre é impersoal.
Vívese ben en Galicia. (verbo intransitivo)
Ése máis serio no traballo. (verbo copulativo)
En Escocia céase máis cedo. (verbo transitivo sen CD expreso)

  • Se o verbo é transitivo, en P3 e con CD expreso, resulta ambigua e pode interpretarse de dous xeitos. Só o contexto permitiría distinguilas ben:

Alúgase piso.    A) Activa impersoal (Alguén aluga piso) 

                        B) Pasiva reflexa (O piso é alugado)

Actividade: Distingue cales das seguintes oracións son activas impersoais e cales, pasivas reflexas:
Aquel día escribiuse unha páxina da historia. 
Na casa falábase sempre de política.
En Islandia atopáronse mosquitos por primeira vez.
Asinouse o tratado.
Desde esta montaña vense tres rías.
Búscase rapaza responsable para coidado de nenos. 
Botáronse de menos as apertas durante a pandemia.
Sófrese moito por un fillo. 
Localizouse o asasino nunha cova arredada.
No se permiten os móbiles na biblioteca.

xoves, 9 de outubro de 2025

Máis sobre as variedades dialectais


Andamos a voltas estes días coas variedades dialectais ou xeográficas. O galego, como xa vimos noutras entradas de «A chave e o mundo» (aquí ou aquí), ten tres grandes bloques dialectais: o occidental, o central e o occidental

De seguido, simplemente queremos deixarche uns vídeos que che poden resultar moi interesantes sobre estas variedades. Dedícalles un pouco de tempo. Se os observas con atención, seguro que has recoñecer moitos dos trazos de cada bloque que estamos a estudar nas aulas.

Dígocho eu (Presentación bloques)


Ben falado (Resumo das falas galegas)


Dígocho eu (Gheada)


Dígocho eu (Cheísmo e teísmo)


Dígocho eu (O galego de Asturias)