Traballamos os verbos [1]

Estes días andamos a traballar o verbo. Neste post ofrecémosvos uns cantos recursos para comprenderdes mellor esta categoría gramatical. 

Como vistes na páxina 158 do teu libro, o verbo descomponse en raíz [R], vogal temática [VT], morfema modo-temporal [MMT] e morfema número-persoal {MNP]. Aquí vos deixamos un gráfico que amosa de forma ben clara os compoñentes morfolóxicos dos nosos verbos regulares.

En galego temos nove tempos verbais (6 de indicativo e 3 de subxuntivo). Aquí os tes, coa denominación que empregamos este curso e coa tradicional.

INDICATIVO

(ando) presente = presente

(andei) pretérito = pretérito perfecto

(andarei) futuro = futuro

(andara) antepretérito = pretérito pluscuamperfecto

(andaba) copretérito = pretérito imperfecto

(andaría) pospretérito = condicional

SUBXUNTIVO

(ande) presente = presente

(andase) pretérito = pretérito imperfecto

(andar) futuro = futuro

Repara en que en galego non temos tempos compostos! Nada de *he feito (fixen) nin de *houbera estudado (estudara)!  A xornalista Esther Estévez, de «Dïgocho eu» explícao ben clariño neste vídeo.

Por outra parte, debes lembrar o verbo regular (páx. 160 do teu libro) é o que mantén a raíz igual en todas as súas formas e toman as desinencias do seu verbo modelo.    

bailo = ando (verbo modelo)
bailei = andei (verbo modelo)
bailarei = andarei (verbo modelo)

Ollo! Hai un grupo de verbos, chamados verbos con alternancia vocálica  (ver cadro da marxe da páx. 160) que seguen a considerarse regulares aínda que presentan alteracións na vogal tónica da raíz (no presente de indicativo).

sigo
segues
segue
seguimos
seguides
seguen

Estoutro vídeo de «Dígocho eu» sérveche para entendelo mellor.

Para rematar, un sinxelo e divertido xogo autoavaliable: un rosco alfabético no que tedes que escribir a forma verbal (regular ou irregular) que se pida. Aquí queda! É voluntario. Animádevos!

Repasamos a análise morfolóxica [2]

Continuamos co repaso da análise morfolóxica. Lembra, consiste en descompoñer unha palabra identificando a estrutura que a forma. Debes reler o apartado 4.2 O nivel morfolóxico: palabras e morfemas (páx. 18 do teu libro). Aí poderás ver os distintos tipos de morfemas que poden constituír unha palabra.

Lembra que facemos a análise morfolóxica do seguinte xeito.

subxacentes = sub- [MDP] + -xac- [L] + -ente- [MDS] + -s [MFN]

Agora, a actividade. Aquí podes descargar un PDF cunhas palabras para analizar. Hoxe tócache só as 10 últimas (de «moitos» a «portugueses»).

a) Podes facelo directamente sobre o papel, se consegues imprimir o PDF (e mándasme unha foto por MOODLE). 

b) Podes escribir as análises directamente no cadro de texto da actividade en MOODLE.

Repasamos a análise morfolóxica [1]

Hoxe toca darlle un repaso á análise morfolóxica. Lembra, consiste en descompoñer unha palabra identificando a estrutura que a forma. 

Dálle unha lectura ao apartado 4.2 O nivel morfolóxico: palabras e morfemas (páx. 18 do teu libro). Aí poderás ver os distintos tipos de morfemas que poden constituír unha palabra.

Lembra que facemos a análise morfolóxica do seguinte xeito.

betanceiros = bentanc- [L] + -eir- [MDS] + -o- [MFX] + -s [MFN]

Agora, a actividade. Aquí podes descargar un PDF cunhas palabras para analizar. Hoxe tócache só as 9 primeiras (de «bilingüismo» a «rapaciñas»).

a) Podes facelo directamente sobre o papel, se consegues imprimir o PDF (e mándasme unha foto por MOODLE). 

b) Podes escribir as análises directamente no cadro de texto da actividade en MOODLE.

Derivación: prefixos e sufixos

Dálle unha lectura aos recadros sobre prefixos e sufixos das páxinas de 181 e 203 do teu libro. Recordarás que estes son morfemas derivativos, é dicir, os que se engaden ao lexema para formar palabras derivadas, que cambian substancialmente o significado da palabra simple.

Mentres os morfemas flexivos (gat-o, gat-os) informan sen máis de trazos como xénero e número, os morfemas derivativos achegan un novo significado que mesmo chega a cambiar a propia categoría gramatical da palabra primitiva (sabor –substantivo–, saboroso –adxectivo–, saborear –verbo–). Estes morfemas derivativos constitúen o procedemento máis habitual e efectivo de formación de novas palabras.

Segundo a súa posición dentro da palabra, distinguiamos entre prefixos (MDP) e sufixos (MDS):

• Prefixos (MDP): sitúanse antes do lexema. Caracterízanse por non cambiaren nin a referencia nin a categoría gramatical da palabra da que derivan, só varían ou matizan o seu significado: atípico ou analfabeto (‘negación ou privación’), prehistoria (‘anterioridade’), bilingüe (‘dúas veces, dous’), refacer (‘repetición’),  desfacer (‘contrario de’)...

• Sufixos (MDS): sitúanse despois do lexema. Poden ser:

—Derivativos: modifican a referencia e, moitas veces, a categoría gramatical da palabra da que proceden (son transcategorizadores): dentame (‘colectivo’), casamento (‘acción ou proceso’), libraría (‘lugar’), xornalista (‘profesión’)...

—Diminutivos e aumentativos: engaden nocións de tamaño: caderniño (‘diminutivo’), zapatón (‘aumentativo’).

—Apreciativos: non modifican nin a referencia nin a categoría gramatical da palabra base, senón que a dotan de matices de afectividade: rapaciña ou gordecho (‘apreciativos positivos’), cuartucho ou casuca (‘apreciativos negativos’).

Aquí tes un breve vídeo didáctico que che servirá de apoio. En portugués! Seguro que comprendes ben: xa dominas o portugués 😉 e o contido é común ao galego.

Como tarefa, hoxe fai as actividades en liña que atoparás aquí, aquí e aquí. Repara en que a actividade 1 e 3 teñen dúas partes. 

Verifica ti mesmo/a os teus resultados. Non é preciso que me envíes nada hoxe. Ánimo!

Unha de verbos

Dous vídeos do Portal das Palabras en que os profesores Xosé Luís Regueira e Rosario Álvarez nos explican a diferenza entre «cortar» e «acurtar» e entre «abundar» e «abondar», respectivamente. 

E, falando de verbos, como estes días andamos a traballar coa súa estrutura morfolóxica, aquí vos deixamos un gráfico que amosa de forma ben clara os compoñentes morfolóxicos dos nosos verbos regulares: raíz + vogal temática + morfemas modo-temporais + morfemas número-persoais.

 

Nesta ligazón podes atopar tamén a mesma distinción da estrutura dunha chea de verbos irregulares. E tamén unhas cantas actividades para practicar a morfoloxía verbal.

Por último, un recurso final: Conshuga, o conxugador automático en liña de verbos galegos da USC. Basta con escribir o verbo que queres consultar e obtés o seu paradigma completo. Un boa axuda!